Thời gian qua, TMĐT đã trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Đến cuối năm 2024, quy mô thị trường TMĐT Việt Nam ước đạt trên 25 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng ấn tượng từ 18 – 25%/năm. Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia có tốc độ phát triển TMĐT nhanh nhất khu vực. Các hoạt động như mua bán trực tuyến, thanh toán số, logistics, dịch vụ số… ngày càng thâm nhập sâu vào đời sống, thay đổi căn bản cách thức kinh doanh và tiêu dùng. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng này cũng kéo theo nhiều vấn đề như: quyền lợi người tiêu dùng, quản lý hoạt động livestream bán hàng, vấn đề hàng giả, hàng nhái... Điều này đòi hỏi phải có một khung pháp lý toàn diện, đồng bộ và khả thi để bảo vệ người tiêu dùng và điều tiết thị trường.

TMĐT đang phát triển rất nhanh, tạo thuận lợi rất lớn cho người dân, DN, song cũng đặt ra yêu cầu quản lý, đòi hỏi tư duy mới. Theo Bộ Công Thương (cơ quan doạn thảo), Dự thảo Luật TMĐT có 8 chương, 50 điều, trong đó đề cập đến nhiều vấn đề đang rất nóng hiện nay như: giao kết hợp đồng TMĐT; các loại hình và trách nhiệm của chủ thể trong hoạt động TMĐT; hoạt động TMĐT có yếu tố nước ngoài; trách nhiệm của các tổ chức cung cấp dịch vụ hỗ trợ TMĐT; phát triển TMĐT; ứng dụng công nghệ trong quản lý hoạt động TMĐT; giải quyết tranh chấp, kiểm tra và xử lý vi phạm trong hoạt động TMĐT. Mục tiêu xây dựng Luật TMĐT là nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; tăng cường quản lý thuế, hạn chế thất thu; ngăn chặn hàng giả, hàng nhái; tạo môi trường kinh doanh lành mạnh; đồng thời duy trì tốc độ tăng trưởng 18 – 20% mỗi năm để TMĐT trở thành động lực chính cho phát triển kinh tế số.

Thực tế, hệ sinh thái TMĐT hiện nay rất đa dạng, từ các nền tảng công nghệ lớn, thương hiệu uy tín đến hàng trăm nghìn hộ kinh doanh nhỏ lẻ, cùng DN logistics, thanh toán, dịch vụ livestream, tiếp thị liên kết. Vì vậy, khung pháp lý cần bảo đảm hài hòa lợi ích vừa quản lý chặt chẽ, vừa bảo vệ người tiêu dùng, đồng thời khuyến khích đổi mới sáng tạo. Đơn cử, Luật TMĐT cần phân loại rõ các mô hình kinh doanh mới như mạng xã hội tích hợp bán hàng, livestream thương mại hay tiếp thị liên kết để có quy định phù hợp, tránh áp dụng cơ chế quản lý truyền thống cho những loại hình đặc thù. Mặt khác, Luật TMĐT phải phát huy được vai trò xử lý triệt để vấn nạn hàng giả, tạo môi trường kinh doanh minh bạch, xây dựng cơ chế thử nghiệm linh hoạt cho các mô hình mới.

Do đó, Luật TMĐT phải là một trong những điểm tựa pháp lý để thu hút đầu tư, huy động nguồn lực cho phát triển TMĐT và bảo vệ lợi ích tối đa của các đối tượng liên quan. Luật cần tạo điều kiện cho sự phát triển của công nghệ mới, công nghệ cao, mở đường cho sự phát triển tối đa không gian TMĐT, từ đó tạo sự bứt phá mới cho TMĐT. Song, xây dựng luật là chưa đủ, Nhà nước nên chú trọng xây dựng hạ tầng công nghệ chuyển đổi số cho công tác quản lý xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung giữa các cơ quan chức năng nhằm phối hợp thực thi, phát hiện sớm các hành vi vi phạm trong TMĐT. Đặc biệt là nâng cao trách nhiệm của các chủ sàn TMĐT trong việc phối hợp với cơ quan chức năng xử lý các đối tượng vi phạm.