Niềm tin nhà đầu tư lung lay sau hàng loạt biến cố thị trường

Theo báo cáo của công ty dữ liệu Chainalysis, Việt Nam nằm trong nhóm 3 quốc gia có tỷ lệ người dân tham gia tiền mã hóa cao nhất thế giới, với khoảng 21,2% dân số - tương đương hơn 20 triệu người từng đầu tư, giao dịch hoặc sở hữu tài sản số. Tuy nhiên, sự phát triển “nóng” này lại diễn ra trong bối cảnh thiếu hành lang pháp lý rõ ràng, khiến thị trường tồn tại nhiều “vùng xám”.

Trong khi một bộ phận nhà đầu tư chuyên nghiệp tiếp cận công nghệ blockchain, Web3, DeFi… thì phần lớn người tham gia lại thiếu kiến thức tài chính, dễ bị cuốn vào các mô hình “siêu lợi nhuận” trá hình. Việc không có cơ chế giám sát tập trung và chế tài quản lý rõ ràng cũng khiến nhiều đối tượng lợi dụng danh nghĩa “đầu tư tài sản số” để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản.

Thực tế cho thấy, từ năm 2019 đến nay, công an cả nước đã phát hiện và điều tra gần 20.000 vụ việc liên quan đến tài sản mã hóa, với tổng thiệt hại ước tính trên 12.000 tỷ đồng. Chỉ riêng trong năm 2024, số tiền người dân bị chiếm đoạt qua các vụ án “tiền ảo” đã vượt 4.200 tỷ đồng, chiếm gần 1/3 tổng thiệt hại của tội phạm công nghệ cao.

Ngày 21/8/2025, Công an TP Hà Nội thông tin đã triệt phá nhóm đối tượng phát hành, quảng bá các dự án đầu tư tiền ảo huy động hơn 7,86 triệu USD (khoảng 200 tỷ đồng) từ hơn 3.000 nhà đầu tư. Cầm đầu là Đặng Quốc Thắng (sinh năm 1986, Hà Nội) - người sáng lập Công ty Maxx Group, điều hành 2 dự án “Wingstep” và “Game Naga Kingdom”.

Với Wingstep, nhà đầu tư được khuyến khích tải ứng dụng “moiza.io”, mua giày NFT trị giá từ 100 - 1.200 USD/đôi và được hứa hẹn nhận thưởng khi đi bộ hoặc chạy bộ, quy đổi ra đồng WST rồi rút thành BUSD. Chỉ sau 3 tháng, dự án mất thanh khoản hoàn toàn, khiến hàng chục người mất tổng cộng hơn 300.000 USD (khoảng 7,2 tỷ đồng).

Còn với Game Naga Kingdom, người chơi mua các NFT nhân vật game, có loại “Pig NFT” được rao bán tới 400 triệu đồng, được hứa trả lãi 5–8%/tháng, cộng thêm hoa hồng giới thiệu 10%. Dự án sập sau 3 tháng, khiến 20 nhà đầu tư mất trắng 60.000 USD (1,5 tỷ đồng)…

Hay gần đây nhất là vụ việc liên quan tới AntEx - dự án tiền mã hóa từng được quảng bá là nền tảng DeFi “do người Việt phát triển” đã khiến nhiều nhà đầu tư thiệt hại nặng nề khi giá token giảm hơn 99%, rồi tiếp tục mất giá sau khi đổi tên thành Rabbit (RAB). Sự việc làm dấy lên lo ngại về tính minh bạch, quản trị rủi ro và trách nhiệm của các bên liên quan, đồng thời khiến niềm tin vào thị trường tài sản mã hóa trong nước sụt giảm mạnh.

Thực tế, những vụ án này chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, phản ánh rõ thực trạng thiếu minh bạch, thiếu cơ chế bảo vệ nhà đầu tư và sự lợi dụng lòng tin của người dân - những yếu tố đang đe dọa nghiêm trọng sự phát triển của thị trường tài sản mã hóa Việt Nam.

Cần khung pháp lý rõ ràng và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư

Một nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Phát triển công nghệ ngân hàng cho thấy, có tới 55% nhà đầu tư sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ thuế nếu có khung pháp lý rõ ràng, nhưng gần 70% e ngại tham gia các sàn trong nước do thiếu cơ chế bảo vệ và minh bạch thông tin.

Theo PGS.TS Trần Hùng Sơn - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Công nghệ Ngân hàng (Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh), niềm tin là tài sản lớn nhất của thị trường tài sản số. Nếu nhà đầu tư cảm thấy rủi ro cao hơn cơ hội, dòng vốn sẽ lập tức dịch chuyển ra nước ngoài, khiến Việt Nam mất đi nguồn lực đổi mới sáng tạo.

Do đó, việc Chính phủ ban hành Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP cho phép thí điểm thị trường tài sản mã hóa là bước tiến mang tính bản lề. Nghị quyết yêu cầu các sàn giao dịch phải có vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ đồng, tuân thủ chuẩn định danh KYC, phòng chống rửa tiền (AML) và an ninh mạng cấp độ cao, đồng thời tách bạch tài sản khách hàng và có cơ chế bồi thường khi xảy ra sự cố.

CEO Kyros Ventures Thuật Nguyễn cho rằng, việc thiết lập khung pháp lý chặt chẽ là cần thiết, song để thị trường phát triển thực chất, cần song hành với chính sách bảo hiểm tài sản kỹ thuật số. “Khi sàn bị tấn công hay mất thanh khoản, quỹ bảo hiểm tài sản có thể là tấm đệm giúp nhà đầu tư không mất trắng, qua đó củng cố niềm tin lâu dài” – ông Thuật Nguyễn nêu quan điểm.

Còn theo Phó Tổng Giám đốc SSI Digital Lê Bảo Nguyên, không có thị trường tài sản số an toàn nếu nhà đầu tư không được trang bị kiến thức. Việc đào tạo tài chính số, cảnh báo rủi ro, phổ cập hiểu biết về blockchain cần được đưa vào chương trình giáo dục và truyền thông đại chúng,

Các chuyên gia cho rằng, để lấy lại niềm tin nhà đầu tư, Việt Nam cần xây dựng hệ sinh thái tài sản số minh bạch và có trách nhiệm, dựa trên ba trụ cột.

Thứ nhất, hoàn thiện khung pháp lý rõ ràng, khả thi, sớm ban hành quy định về đăng ký, phát hành, niêm yết và quản lý sàn giao dịch, cùng nghĩa vụ thuế và bảo vệ người tiêu dùng. Thứ hai, thiết lập cơ chế bảo vệ nhà đầu tư thông qua hệ thống cảnh báo rủi ro, cơ sở dữ liệu dự án minh bạch và quy trình giải quyết tranh chấp nhanh, công bằng. Thứ ba, đẩy mạnh giáo dục và truyền thông tài chính số, giúp người dân nhận diện rủi ro, phân biệt giữa đầu tư hợp pháp và mô hình lừa đảo.

Chỉ khi niềm tin được khôi phục và duy trì, thị trường tài sản mã hóa mới có thể trở thành kênh huy động vốn hiệu quả cho nền kinh tế số, thu hút nguồn lực đổi mới sáng tạo và nhà đầu tư toàn cầu.

Sự bùng nổ của tài sản số là xu hướng tất yếu, nhưng bài học từ những vụ việc như AntEx, PaynetCoin, hay Wingstep cho thấy: niềm tin và minh bạch phải đi trước lợi nhuận. Khi khung pháp lý, quản trị và giáo dục tài chính cùng song hành, Việt Nam hoàn toàn có thể xây dựng một thị trường tài sản mã hóa an toàn, minh bạch và bền vững, góp phần thúc đẩy kinh tế số quốc gia.